Afgelopen weken geleden kwam ik tijdens verschillende gesprekken over duurzame inzetbaarheid, ongelijkheid en persoonlijke ontwikkeling tot het inzicht dat revolutie best een vervelend woord is. Nu net even de Van Dale er op open geslagen en zie daar twee beschrijvingen staan. De ene wijst op een plotselinge verandering, bijvoorbeeld door nieuwe ontwrichtende technologie. De andere wijst op een omslag in het politieke landschap die met geweld gepaard gaat. Het moge duidelijk zijn: revolutie zal in de oren van (de) gevestigde orde, zoals grote bedrijven en machtige politici of combi’s beslist geen aangenaam woord zijn.

“Een betere verdeling van macht en maatschappelijke opbrengst zonder bloedvergieten”

Een revolutie lijkt vaak van onderaf te komen. En wordt over het algemeen ook met genoegen neergeslagen door die gevestigde orde. Wat ik een goed voorbeeld vind zijn startups die met vernieuwende ideeën komen, ideeën die er toe doen. Revolutionaire en sociale ideeën die onze manier en kwaliteit van leven ten goede komen. Veel startups hebben moeite om hun dienst, kennis of product verder te ontwikkelen en in de markt te zetten. Maar er zijn ook startups die -kennelijk- goed vallen en een graantje mogen meepikken uit de bakken met innovatiegelden. Drie keer raden waar dat geld vandaan komt, waar dat geld uiteindelijk heen gaat en of het ontwrichtende product uiteindelijk echt de markt op gaat of slechts eindigt in een afstudeerverslag.

Plaats dit inzicht in de context van ‘de’ transitie van nu. In transitiesteden proberen burgers steeds meer op eigen kracht op te boksen tegen machtsongelijkheid. Ze willen zichzelf duurzaam inzetten voor de gemeenschap en zich zonder de helpende hand van de verzorgingsstaat persoonlijk ontwikkelen. Voor veel transitionairs is dit trouwens niet eens keuze maar noodzaak, maar dat terzijde. Een voorbeeld: de bottom-up opkomst van duurzame, ecologisch en maatschappelijk verantwoorde buurtmoestuinen en de wat grootschaliger de stadslandbouw. Beiden staan dicht bij mens en natuur. Deze door sociaal kapitaal gevoede innovatie moet opboksen tegen fors gefinancierde (lees gesubsidieerde) innovatieve startups die -gedreven door het grote geld en macht- die juist leiden tot schaalvergroting en mechanisatie. Ze staan zowel wat product als productieproces steeds verder af van mens en natuur. Deze strijd om ‘urban farming’ is in volle hevigheid gaande en gaat gepaard met grote sociaal-maatschappelijke druk. Ongetwijfeld zullen deze gevechten ook in andere werkgebieden gaande en voelbaar zijn.

Tot zo ver de technologische revolutie. Hoe gaat het dan met die gewelddadige politieke omslag, waarbij mensen van de straat met bijlen en stenen het bewind te lijf gaan? Ik zie dat in ons keurige gereguleerde landje niet zo snel gebeuren. Elke vorm van maatschappelijke onvrede wordt systematisch ingedijkt. Om vervolgens door de macht methodisch te worden droog gelegd. Ik noem dat systeemdictatuur. En de trieste werkelijkheid is dat we er allemaal aan hebben meegebouwd en het samen in stand houden. Gelukkig betekent dat ook wat we er samen iets aan kunnen veranderen.

Bosmieren hebben hier iets evolutionairs voor ontwikkeld. De kolonies van kale rode bosmieren, bestaande uit enorme steden en indrukwekkende infrastructuur, ontstaan niet door centrale sturing en planmakerij. De complexe kolonies zijn het gevolg van talloze individuele beslissingen. Hoe meer individuele mieren op de zelfde manier op een veranderende omgeving reageren, hoe meer de kolonie zich als geheel aan die omgeving aanpast. Vele kleine dagelijkse acties leiden zo uiteindelijk tot structurele veranderingen. Ik noem dit “decentrale bosmierenkolonies” en wil er mee aangeven dat een decentrale overheid, die verantwoordlijkheden naar individuele burgers verschuift niet zo’n slecht idee is. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat hier in feite sprake is van een door de overheid gereguleerde revolutie. Maar als het leidt tot een betere verdeling van macht en maatschappelijke opbrengst zonder bloedvergieten kan ik alleen maar voor zijn.

Deze top-down revolutie heeft kans van slagen als de overheid echt ‘loslaat’ en gelijktijdig de middelen voor innovatie en opbrengsten eerlijk en sociaal over de samenleving verdeelt. Zo lang dat niet gebeurt zullen de kansen voor duurzame inzetbaarheid en persoonlijke ontwikkeling ongelijk verdeeld blijven. En dat zal het uiteindelijk leiden tot een nog grotere tweedeling in de maatschappij.

Illustration design: Albert Kiefer

Links:

Middelen

Bewaren

Bewaren

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *